ʻO nā hōʻike ʻepekema e pili ana i ka hoʻohui ʻana i ka Pūnaewele a me ka ʻenehana

“"“ʻO ka Manaʻo o ke Kauka”

Ua loiloi ʻia e Kauka Amanda Giordano, PhD.

ʻO ka hoʻopili ʻana i ka pūnaewele a me ka ʻenehana ka hoʻohana ponoʻī ʻana i ka pūnaewele, nā pāpaho kikohoʻe, a me nā polokalamu akamai. Hoʻomohala ʻia ka hoʻopili ʻana ma o ka hoʻokuʻu pinepine ʻia ʻana o ka dopamine i loko o ka lolo, kahi e hiki ai ke alakaʻi i nā loli kūkulu i loko o ka lolo e hoʻopilikia i ko mākou hiki ke kālele, hoʻonohonoho mua, hoʻoponopono i ko mākou ʻano, a pili me nā poʻe ʻē aʻe. Hiki iā mākou ke hoʻomohala i kahi hoʻopili ʻana i nā pāpaho kaiapili, ke kahe ʻana i nā wikiō a i ʻole nā leo leo, nā ponokala, nā polokalamu pili, nā pāʻani, ka noiʻi pūnaewele, ke kūʻai pūnaewele, nā nūhou, a i ʻole kekahi hana kikohoʻe ʻē aʻe e lilo i mea hoʻopili a pilikia. 

ʻO ka mea noiʻi mua i noiʻi i kēia mea hoʻohui, ʻo ia ka psychologist ʻo Kimberly S. Young, nāna i hoʻololi i nā pae hoʻohālikelike no ka piliwaiwai pathological i ka makahiki 1998 e hōʻike i ʻewalu mau pae hoʻohālikelike no ka ʻike ʻana i ka mea hoʻohui pūnaewele:

  1. Ke hōʻike nei i ka makemake nui e pili ana i ka pūnaewele; 
  2. Ke hoʻohana nei i ka pūnaewele no ka manawa lōʻihi e hoʻokō ai i ka ʻoluʻolu; 
  3. Nā hoʻāʻo kūleʻa ʻole e kāohi a hōʻemi paha i ka hoʻohana ʻana i ka pūnaewele; 
  4. Ke ʻike nei i nā hōʻailona haʻalele ke hiki ʻole ke komo i ka pūnaewele (e laʻa me ka hoʻomaha ʻole, ke kaumaha, ka huhū); 
  5. ʻO ka hoʻohana ʻana i ka pūnaewele no ka manawa lōʻihi ma mua o ka mea i manaʻo ʻia; 
  6. Ua hoʻoweliweli ʻia nā pilina, nā ʻimi hoʻonaʻauao, a i ʻole nā manawa hana ma muli o ka hoʻohana ʻana i ka pūnaewele; 
  7. Ke hoʻopunipuni nei i nā poʻe ʻē aʻe e pili ana i ka nui o ka manawa i hoʻolilo ʻia ma ka pūnaewele; a 
  8. Ke hoʻohana nei i ka pūnaewele e pakele ai i nā ʻano dysphoric a i ʻole nā pilikia o ke ola. 

Wahi a Young, ʻo ke kākoʻo ʻana i ʻelima a ʻoi aku paha mau pae hoʻohālikelike he hōʻailona ia o ka hoʻohui pūnaewele.1 Mai ka wā i hoʻopuka mua ai ʻo Young i kāna noiʻi, ua nui aku ka hana i hana ʻia ma ke kumuhana. ʻOiai aia nō kahi kūkākūkā ākea i loko o ke kaiāulu ʻepekema e pili ana i ke ʻano o ka wehewehe ʻana, ka hoʻomaʻamaʻa ʻana, a me ke aʻo ʻana i ka hoʻohui pūnaewele, aia ka manaʻo like ākea e piʻi ana ka hoʻohana pilikia a me ka hoʻokaumaha ʻana o ka pūnaewele, nā pāpaho kikohoʻe, a me nā polokalamu akamai i nā makahiki he iwakālua i hala iho nei, a ua pili kēia ʻano me nā ʻano pilikia noʻonoʻo, naʻau, kino, pilikino, a me nā ʻoihana.

ʻO ka mea nui paha, ʻo ka poʻe i hoʻokō i nā pae hoʻohālikelike no ka hoʻopili ʻana i ka pūnaewele a me ka ʻenehana ua hōʻike ʻia e ʻike i nā loli kūkulu i loko o ka lolo e like me nā loli i ʻike ʻia i loko o ka lolo o ka poʻe me nā mea hoʻopili lāʻau a waiʻona paha. Ma ke ʻano kūikawā, pili ka hoʻopili ʻana i ka pūnaewele a me ka ʻenehana me ka emi ʻana o ka mea hina i loko o ka prefrontal cortex, ka anterior cingulate cortex, ka ventral tegmental area, ka nucleus accumbens, ka caudate nucleus, ka putamen, ka thalamus, a me ka amygdala. Hoʻopilikia kēia mau loli i kā mākou kaohi pale ʻana, ka hoʻoholo ʻana a me ka noʻonoʻo ʻana, ka kaohi manaʻo mai luna a i lalo, ke kumu hoʻohālike a me ka wānana ʻana i ke ʻano o haʻi, ka hana ʻana i ka naʻau, ka nānā ʻana a me ka modulation o ke ʻano, ka manaʻolana uku, ka hana hoʻokō, a me ka hana noʻonoʻo.2,3,4,5 Eia kekahi, ʻo nā loli i ke keʻokeʻo o ka lolo e hoʻopilikia hou aku i ko mākou mau hiki ke hoʻoponopono i nā sensory, cognitive, a me nā naʻau, ko mākou mau ala uku, a me ke kūkulu ʻana, mālama ʻana, a me ka hoʻihoʻi ʻana i kā mākou hoʻomanaʻo hana.5,6

He kumu hopohopo nui kēia mau ʻike. ʻOiai paha e hōʻemi kekahi i ka hopena o ka hoʻohui ʻana i ka pūnaewele a me ka ʻenehana i ka hoʻohālikelike ʻana i nā mea kemika, ʻo ka ʻoiaʻiʻo, hoʻololi ka hoʻohui ʻana i ka pūnaewele a me ka ʻenehana i ko mākou lolo ma ke ʻano like me nā hopena i hana ʻia e ka hoʻohui ʻana i ka waiʻona, heroin, a i ʻole nā mea kemika ʻē aʻe. Ua hōʻike ʻia nā ʻano noiʻi like ʻole e hōʻemi ana ke komo ʻana i ke kīwī a me nā pāʻani wikiō i ka nui o nā lāʻau ʻeha e pono ai nā maʻi haukapila.9,10,11

ʻOiaʻiʻo, ʻaʻole i hōʻike wale ʻia nā hopena o ka hoʻopili ʻana i ka pūnaewele a me ka ʻenehana i ke ʻano o ko mākou lolo, akā i ko mākou ola pū kekahi. Pili loa ka hoʻopili ʻana i ka pūnaewele a me ka ʻenehana me ka hoʻonui ʻia o ka impulsivity,5 ADHD, hopohopo, a me ke kaumaha.12 Eia kekahi, pili ia me ka paʻakikī o ka noʻonoʻo, nā hana pale ʻana, ka hoʻohana ʻana i nā mea ʻona, ka nui o nā pilikia pilikino, ka paʻa ʻole o ka naʻau, nā hōʻailona pilikino palena ʻole, ka haʻahaʻa o ka manaʻo ponoʻī, a me ka naʻauao naʻau haʻahaʻa.13 Ma waho aʻe o kēia mau pilikia noʻonoʻo a me ka naʻau, ua pili pū ʻia ka hoʻohui pūnaewele a me ka ʻenehana i kahi kiʻekiʻe o ka momona a me ka maʻi cardiometabolic,14 ka maikaʻi ʻole o ka hiamoe, ka luhi nui, a me nā hōʻailona o ka insomnia,15,16 ua pili kēia mau mea a pau i ka nui o ka make.17,18 ʻO ka mea kaumaha loa paha, ʻo ka poʻe me ka maʻi hoʻohui pūnaewele he kiʻekiʻe loa ka nui o ka manaʻo pepehi kanaka, ka hoʻolālā, a me nā hoʻāʻo ʻana—ma kahi o ʻekolu manawa o ka awelika.19

I ka makahiki 1935, ua ʻākoakoa kekahi poʻe ʻona lama no ke kōkua like ʻana a hoʻokumu i ka mea i kapa ʻia ma hope ʻo Alcoholics Anonymous, he kaiāulu i ulu aʻe i hoʻokahi haneli tausani mau hui ma 180 mau ʻāina a puni ka honua me kahi lālā i manaʻo ʻia he 2.1 miliona. Ma ka puke ʻo Alcoholics Anonymous, i paʻi ʻia i ka makahiki 1939, ua hāʻawi ke kauka kaulana ʻo William Silkworth i kahi mokuna hoʻolauna i kapa ʻia ʻo "The Doctor's Opinion." Ma loko, ua kākau ʻo ia:

“"I ka hopena o 1934, ua mālama au i kahi maʻi, ʻoiai he kanaka kālepa akamai ʻo ia me ka loaʻa kālā maikaʻi, he kanaka ʻona lama o ke ʻano aʻu i manaʻo ai he manaʻolana ʻole. I ke kolu o kāna lāʻau lapaʻau, ua loaʻa iā ia kekahi mau manaʻo e pili ana i kahi ala e hiki ai ke hoʻōla. Ma ke ʻano he ʻāpana o kona hoʻōla hou ʻana, ua hoʻomaka ʻo ia e hōʻike i kona mau manaʻo i nā poʻe ʻona lama ʻē aʻe, e hoʻomaopopo ana iā lākou e hana like lākou me nā poʻe ʻē aʻe. Ua lilo kēia i kumu o ka ulu wikiwiki ʻana o ka launa pū ʻana o kēia poʻe [poʻe] a me ko lākou mau ʻohana. Me he mea lā ua hoʻōla ʻia kēia kanaka a me nā mea ʻē aʻe he hoʻokahi haneli. ʻIke pilikino wau i nā helu he nui o nā hihia i kū ʻole loa nā ʻano hana ʻē aʻe. Me he mea lā he koʻikoʻi loa kēia mau ʻoiaʻiʻo i ke olakino ... Manaʻo mākou, ma hope o nā makahiki he nui o ka ʻike, ʻaʻole mākou i loaʻa i kekahi mea i hāʻawi nui i ka hoʻōla hou ʻana o kēia poʻe [ʻona lama] ma mua o ka neʻe ʻana o ka altruistic e ulu nei i waena o lākou.” 20

Ua hoʻoholo ʻia kahi meta-analysis hou i mālama ʻia e nā kānaka noiʻi ʻo Stanford e loiloi ana i 35 mau haʻawina—e pili ana i ka hana a 145 mau kānaka ʻepekema a me nā hopena o 10,565 mau mea komo—ua ʻoi aku ka maikaʻi o ka komo ʻana i ka Alcoholics Anonymous ma mua o nā lāʻau lapaʻau ʻē aʻe i ka hoʻokō ʻana i ka haʻalele mau ʻana i ka waiʻona.21 Ua hoʻololi pono ʻia ke kumu hoʻohālike AA e kōkua i ka poʻe e ʻeha nei i nā ʻano mea hoʻohui like ʻole, e like me ka heroin, cocaine, marijuana, nicotine, moe kolohe, ponokala, a me ka meaʻai, a me nā mea ʻē aʻe.

I ka hoʻomau ʻana i kēia kuʻuna, hoʻopili ka Pūnaewele a me ka ʻenehana Addicts Anonymous i ke kumu hoʻohālike i hōʻoia ʻia o Alcoholics Anonymous e kōkua i ka poʻe e ʻeha nei i ka hoʻohui ʻana i ka pūnaewele a me ka ʻenehana e ʻike i ke kūʻokoʻa lōʻihi mai kā lākou mau hana luku ponoʻī. Ke kaʻana like nei mākou i ko mākou ʻike, ka ikaika, a me ka manaʻolana kekahi i kekahi ma o nā hālāwai hui a me nā pilina hoʻokahi-ma-hoʻokahi, a hana mākou i kahi papahana hoʻōla e pili ana i nā ʻanuʻu he ʻumikumamālua o Alcoholics Anonymous. He manuahi ka ITAA a wehe ʻia i nā mea a pau e makemake e hui pū, a hoʻokipa mākou i kekahi mea e manaʻo nei he pilikia ko lākou e kipa aku i kekahi o kā mākou mau hālāwai.



Nā Kumuwaiwai
  1. Ka Hoʻopilikia Pūnaewele: Ka Puka ʻana o kahi Maʻi Lapaʻau Hou (1998)
    Ma kēia pepa, ua hāpai mua ʻo Kimberly S. Young i nā pae hoʻohālikelike no ka hoʻohui pūnaewele. 
  1. Ka maʻi kamaʻilio pūnaewele a me ke ʻano o ka lolo kanaka: nā ʻike mua e pili ana i ka hoʻohui WeChat (2018)
    ʻO ke ʻano o ka hoʻohui ʻana i nā pūnaewele kaiapili e pili ana me ka haʻahaʻa o ka mea hina i loko o ka subgenual anterior cingulate cortex, kahi wahi koʻikoʻi no ka kaohi hoʻoponopono i nā ʻano hoʻohui.
  1. Pili ka hana electrophysiological me ka nāwaliwali o ka hoʻohui pūnaewele i ka heluna kanaka ʻaʻole lapaʻau (2018)
    ʻO ka poʻe me ka nui o ka hiki ke hoʻomohala i ka hoʻohui pūnaewele e ʻoi aku ka nui o ka hōʻike ʻana i ka hoʻemi ʻana o ka hana ma ka ʻāpana lobe frontal.
  1. Nā ʻokoʻa o ke ʻano hina hina i ka hoʻohana pilikia ʻana o ka Pūnaewele: kahi loiloi ʻōnaehana a me ka meta-analysis (2021)
    Ua pili ka hoʻohana pilikia ʻana o ka Pūnaewele (PUI) i ka emi ʻana o ka mea hina i loko o ka lolo i hoʻohālikelike ʻia me nā kaohi. Ma ke ʻano kūikawā, loaʻa ka emi ʻana o ka mea hina i loko o ka dorsolateral prefrontal cortex a me ka anterior cingulate cortex ma PUI, nā ʻāpana i pili i ka hana uku a me ka kaohi pale ʻana mai luna a lalo.
  1. Ua hoʻololi ʻia ka nui o ka mea hina a me ka pono o ka mea keʻokeʻo i nā haumāna koleke me ka hilinaʻi kelepona paʻalima (2016)
    Ua pili ka hoʻohana ʻana i ke kelepona akamai addictive me ka emi ʻana o ka nui o ka mea hina ma nā wahi like ʻole o ka lolo, a me nā loli i ke keʻokeʻo ma ka hippocampus, a ua like kēia mau loli me nā mea i ʻike ʻia e ka poʻe me nā lāʻau lapaʻau a me nā mea piliwaiwai. Eia kekahi, ʻoi aku ka kiʻekiʻe o ka impulsivity o ka poʻe e hōʻike ana i ka hoʻohana ʻana i ke kelepona akamai addictive, ʻo ia ka mea wānana ikaika loa o nā ʻano hana addictive like ʻole.
  1. ʻO ka pono o ka mea keʻokeʻo maʻamau i nā ʻōpio me ka maʻi hoʻohui pūnaewele: He haʻawina helu ʻikepili spatial e pili ana i ka Tract (2012)
    Hōʻike ka poʻe me ka Internet Addiction Disorder i nā loli ākea i nā ala nui o ka mea keʻokeʻo.
  1. Ka mana prefrontal a me ka hoʻopilikia pūnaewele: he kumu hoʻohālike a me ka loiloi o nā ʻike neuropsychological a me neuroimaging (2014)
    Ke hōʻike ʻia i nā hōʻailona e pili ana i ka pūnaewele, pane ka lolo o kahi kanaka i hoʻopili ʻia i ka pūnaewele me ka makemake e like me ka pane ʻana o ka lolo o kahi kanaka hilinaʻi i nā mea hoʻonāukiuki e pili ana i nā mea. Aia kekahi hōʻike e ulu nei e hōʻike ana nā poʻe me ka hoʻopili ʻana i ka pūnaewele i nā pilikia kaohi impulse e like me nā poʻe me nā maʻi hoʻohana mea ʻona.
  1. Hoʻoulu ʻia o ka striatum ventral a me dorsal i ka wā o ka cue reactivity i ka maʻi pāʻani pūnaewele (2016)
    Ua ʻike ʻia kahi noiʻi o nā kāne ʻōpio me ka maʻi pāʻani pūnaewele ma waena o nā pane o ka lolo ventral a me dorsal striatal i nā ʻōkuhi pāʻani e like me nā poʻe i hiki ʻole ke kāohi i kā lākou hoʻohana ʻana i nā mea waiwai. 
  1. ʻO ka ʻoiaʻiʻo virtual immersive ma ke ʻano he analgesic non-opioid adjunctive no nā keiki ʻAmelika Latina mua me nā ʻeha nui i puhi ʻia i ka wā o ka hoʻomaʻemaʻe ʻana i nā ʻeha i puhi ʻia ma ka Intensive Care Unit: He Pilot Study (2019)
    Ua kōkua ka pāʻani ʻoiaʻiʻo virtual i ka hōʻemi ʻana i ka ʻeha no nā mea i loaʻa i ke kuni nui ma kahi o 50%.
  1. ʻOiaʻiʻo maoli no ka hoʻokele ʻana i ka ʻeha i nā poʻe maʻi i hoʻokipa ʻia i ka haukapila: He hoʻokolohua hoʻohālikelike kūpono randomized (2019)
    ʻO ka nānā ʻana i nā ʻike media virtual reality ua hōʻemi nui i ka ʻeha i nā poʻe maʻi i ka haukapila.
  1. Ka hopena analgesic o ka nānā ʻana i ka TV i ka wā venipuncture (2006)
    Ua hōʻemi ka nānā ʻana i ke kīwī i ka wā o ka venipuncture i nā pae ʻeha ma nā keiki ma 75%.
  1. Ke mālama ʻana a me ka pale ʻana i nā maʻi olakino noʻonoʻo o nā ʻōpio: ʻO ka mea a mākou i ʻike ai a me ka mea a mākou i ʻike ʻole ai (2 ed.) (2017)
    Ua pili loa ka hoʻohui ʻana i ka pūnaewele me ka hoʻohana ʻana i ka waiʻona, ADHD, ka hopohopo, a me ke kaumaha.
  1. ʻAi ʻia ka pūnaewele i nā ʻōpio: He meta-analysis a me ka loiloi ʻōnaehana (2022)
    Ua pili ka hoʻopili pūnaewele me nā pilikia pilikino, ke kaumaha, ka hopohopo, ke kaumaha i ʻike ʻia, nā pilikia i ke kūpaʻa, a me nā ʻano e like me ka paʻakikī o ka noʻonoʻo, ka pale ʻana i ka ʻike a me ka paʻa ʻole o ka naʻau, ka emi ʻana o ka extraversion, nā hōʻailona pilikino palena ʻole, ka haʻahaʻa loa o ka manaʻo ponoʻī a me nā pae naʻauao naʻau, ka emi ʻana o ka pale ʻana i nā hana pilikia pūnaewele, a me ke ʻano haʻahaʻa o ke ola ma nā ʻano kino, noʻonoʻo, pilikanaka a me ke kaiapuni. Eia kekahi, ʻo ke koʻikoʻi o ka hoʻopili pūnaewele ʻaʻole wale me ka nui o nā pilikia olakino noʻonoʻo, akā me ka nui o ko lākou mau hōʻailona.
  1. Nā pilina o ka manawa pale leʻaleʻa me nā biomarkers cardiometabolic i nā pākeke makahiki koleke (2020)
    Ua pili ka hoʻonui ʻia o ka manawa leʻaleʻa ma ka pale me kahi kiʻekiʻe o ka pilikia o ka momona a me nā maʻi cardiometabolic i nā ʻōpio.
  1. Ka Nānā ʻana i ka Binge, ka Hiamoe, a me ke Kuleana o ka Hoʻāla ʻana ma mua o ka Hiamoe (2017)
    Ua pili ka nui o ka nānā pinepine ʻana me ka maikaʻi ʻole o ka hiamoe, ka luhi nui, a me nā hōʻailona ʻē aʻe o ka insomnia, ʻoiai ʻaʻole ka nānā mau ʻana i ke kīwī.
  1. ʻO ka hoʻohui pāʻani pūnaewele, ka hoʻohana pilikia ʻana i ka pūnaewele, a me nā pilikia hiamoe: he loiloi ʻōnaehana (2014)
    Hoʻopili ʻia ka hoʻohana pilikia ʻana i ka pūnaewele me nā pilikia hiamoe e like me ka insomnia, ka lōʻihi o ka hiamoe pōkole, a me ka maikaʻi ʻole o ka hiamoe.
  1. Ka helu helu kino a me ka make ʻana o nā kumu āpau: ka meta-analysis o ka ʻikepili o kēlā me kēia kanaka o 239 mau haʻawina e hiki mai ana ma nā ʻāina ʻehā (2016)
    Ua pili ka momona nui a momona paha me ka hoʻonui ʻia o ka make ma nā kumu āpau.
  1. ʻO ka hiamoe ʻole me ka lōʻihi o ka hiamoe pōkole a me ka make: ʻO ka Penn State Cohort (2010)
    Ua pili ka insomnia mau i ka nui o ka make.
  1. ʻO ka hoʻohui pūnaewele a me kona pilina me nā hana suicidal: He Meta-Analysis o nā haʻawina nānā multinational (2018)
    ʻO ka poʻe me ka hoʻohui pūnaewele he kiʻekiʻe loa ka nui o ka manaʻo pepehi kanaka, ka hoʻolālā, a me nā hoʻāʻo ʻana, a me ka ʻoi aku ka koʻikoʻi o ka manaʻo pepehi kanaka.
  1. Ka Manaʻo o ke Kauka, Alcoholics Anonymous (1939)
    Nānā: Ua hoʻoponopono ʻia kēia paukū e hoʻokomo pū i ke kāne a me ka wahine.
  1. ʻO Alcoholics Anonymous a me nā papahana 12-ʻanuʻu ʻē aʻe no ka maʻi hoʻohana waiʻona (2020)
    Ua hoʻoholo ʻia kahi meta-analysis hou i loiloi i 35 mau haʻawina—e pili ana i ka hana a 145 mau kānaka ʻepekema a me nā hopena o 10,565 mau mea komo—ua ʻoi aku ka maikaʻi o ka komo ʻana i ka Alcoholics Anonymous ma mua o nā lāʻau lapaʻau ʻē aʻe i ka hoʻokō ʻana i ka haʻalele mau ʻana i ka waiʻona.

Ua kākau ʻia kēia ʻaoʻao e ke Kōmike ʻIke Pūnaewele o ITAA. Inā makemake ʻoe e kaʻana like i nā manaʻo a i ʻole e kōkua i kā mākou mau hana, makemake mākou e lohe mai iā ʻoe a i ʻole e komo ʻoe i kekahi o kā mākou mau hālāwai. Hiki ke loaʻa nā kikoʻī hou aku ma ka Nā Kōmike Lawelawe ʻaoʻao.


Ua hōʻano hou ʻia ka ʻaoʻao ma Iulai 8, 2023